قالب وردپرس افزونه وردپرس
اطـلاعیه بـروزرسانی و تـخفیف هـای ویژه سـایت :
خانه / اجتماعی / يتيم و يتيم‌پروري در آينه آيات و روايات

يتيم و يتيم‌پروري در آينه آيات و روايات

 ادیان و شرایع قبل از اسلام، در ارتباط با ترحم، عطوفت، پرورش و امداد يتيمان رهنمودهايي داشته‌اند؛ اما با بعثت پیامبر اسلام، صلّي‌الله‌‌عليه‌وسلّم، موضوع یتیم و یتیم‌پروری اهمیت بسیار یافت و مورد توجه جدی قرار گرفت. پیامبر اسلام که خود یتیمی را تجربه کرده بود، در آغاز بعثتش این‌گونه مورد خطاب الهی  قرار گرفت: [أَلَمْ يَجِدْكَ يَتِيماً فَآوَى  وَوَجَدَكَ ضَالّاً فَهَدَى  وَوَجَدَكَ عَائِلاً فَأَغْنَى  فَأَمَّا الْيَتِيمَ فَلَا تَقْهَرْ  وَأَمَّا السَّائِلَ فَلَا تَنْهَرْ  وَأَمَّا بِنِعْمَةِ رَبِّكَ فَحَدِّثْ] (ضحي:6ـ11)؛ آیا [خداوند] تو را یتیم نیافت؟ پس جای داد. و یافت تو را راه‌نايافته، پس راه نمود. و یافت تو را تنگدست، پس توانگر ساخت. پس تو نیز با یتيم بی‌مهری مكن. و سائل را با تندی مران. و از نعمت پروردگارت [به سپاس] سخن بگو.» بر اثر تعليمات گهربار نبي ‌مكرم اسلام، صلّي‌الله‌‌عليه‌وسلّم، فطرت عرب‌ها تغيير يافت و دل‌هايي كه از سنگ سخت‌تر بود، از موم نرم‌تر شد؛ به‌گونه‌اي كه هر خانه‌ای از خانه‌هاي مسلمانان صدر اول، دارالإيتام قرار گرفت. حضرت عايشه، ‌رضي‌الله‌عنها، به جمع‌آوري و پرورش ايتام مي‌پرداخت. حضرت عبدالله‌بن‌‌عمر، رضي‌الله‌عنه، بدون يتيمان تنها غذا تناول نمي‌كرد. اصحاب رسو‌ل‌الله، صلّي‌الله‌‌عليه‌وسلّم، ضمن اداي حقوق إيتام و رعايت ديانت و خداترسي در تقسيم ارث و سرپرستي يتيمان، از دارايي و املاك آنان نيز محافظت مي‌كردند. با توجه به اوضاع و احوال آشفته و بي‌سروسامان يتيمان در دنياي امروز، ضرورت دارد که به مسئلة یتیم و یتیم‌پروری توجه جدی شود. ما در این نوشتار در آینة آیات و روایات به این موضوع می‌پردازیم. 

 

 يتيم کیست؟

 به کودکی که یکی از والدین، به‌ویژه پدر خود را از دست داده باشد، یتیم می‌گویند. همچنین گفته‌اند که یتیم كسي است كه پدر و مادرش را از دست داده است و نسبت به او غفلت و بي‌توجهي مي‌شود و ديگر كسي نیست که مانند پدر و مادرش به فکر او و ادای حقوق و تأمین خواسته‌ها و نیازهایش باشد؛ یا این‌كه بعد از پدر و مادرش حق‌شناسي نسبت به او متوقف يا بسيار كُند مي‌شود. یتیمی در انسان‌ها بیشتر از فقدان پدر ثابت ‌مي‌گردد؛ زیرا ‌كه سرپرست و برنامه‌ريز اصلي زندگي فرزند، پدر است. ديگر اين‌كه يتيمی تا قبل از بلوغ است و به محض اين‌كه شخص بالغ شد و در زندگي روي پاهاي خود ايستاد، ديگر به او يتيم گفته‌ نمي‌شود. قرآن كريم و سنّت نبوي با تأکید اكيد به مهرباني و خيرخواهي با يتيم توصيه نموده و به سرپرستي يتيم و حفاظت از اموال او از هرگونه حيف‌وميلي سفارش کرده‌اند.  

 

یتیم و یتیم‌پروری در آینه آيات

 ـ [وَآتَى الْمَالَ عَلَى حُبِّهِ ذَوِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينَ وَابْنَ السَّبِيلِ وَالسَّائِلِينَ وَفِي الرِّقَابِ] (بقره:177)؛ و مال را در عين دوست داشتنش به خويشاوندان و يتيمان و بينوايان و درراه‌ماندگان و خواهندگان و در راه [آزادى] برده‌ها بدهد.» ـ [يسْأَلُونَكَ مَاذَا يُنْفِقُونَ قُلْ مَا أَنْفَقْتُمْ مِنْ خَيْرٍ فَلِلْوَالِدَيْنِ وَالْأَقْرَبِينَ وَالْيَتَامَى وَالمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ وَمَا تَفْعَلُوا مِن خَيْرٍ فَإِنَّ الله بِهِ عَلِيمٌ] (بقره:215)؛ از تو مى‌پرسند: چه چيزى [را و به چه شيوه‌اى] انفاق كنند، بگو: هر مالى كه انفاق كرديد از آن پدر و مادر و خويشاوندان و يتيمان و بينوايان و درراه‌ماندگان است و هر نيكى كه انجام مى‌دهيد، [بدانيد] كه خداوند به آن آگاه است.» ـ [وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الْيَتَامَى قُلْ إِصْلَاحٌ لَهُمْ خَيْرٌ وَإِنْ تُخَالِطُوهُمْ فَإِخْوَانُكُمْ وَالله يَعْلَمُ المُفْسِدَ مِنَ المُصْلِحِ وَلَوْ شَاءَ الله لَأَعْنَتَكُمْ إِنَّ الله عَزِيزٌ حَكِيمٌ] (بقره:220)؛ و از تو دربارة يتيمان مى‌پرسند. بگو: اصلاح كردن [كار] آنان بهتر است و اگر با آنان همزيستى كنيد، [در حكم] برادران شما هستند و خداوند تبهكار را از درستكار مى‌شناسد و اگر خدا مى‌خواست بر شما سخت مى‌گرفت، به‌راستى كه خداوند پيروزمند فرزانه است.» در این آیه خداوند متعال به رسول خويش ابلاغ مي‌كند كه رابطه و معاشرت با يتيمان وظيفه‌اي ديني است، چون آنان برادران ديني شما هستند؛ پس مي‌توانيد اموال يتيم را به وجهي كه صلاح و نفع وی در آن باشد، با اموال خود بیامیزید، و اين از ضایع شدن اموال يتيم بهتر است. سپس هشدار مي‌دهد: [وَالله يَعْلَمُ المُفْسِدَ مِنَ المُصْلِحِ]؛ خداوند متعال از اغراض و كارهاي پنهاني همه خبر دارد و مي‌داند كه چه كسي در حق يتيمان مفسد و خراب‌كار است و با سهل‌انگاري يا به خيانت اموال‌شان را به تباهي مي‌كشاند و چه كسي آنها را به صلاح و نيكي حفاظت و مصرف مي‌كند. خداوند مفسد را  سزا می‌دهد و به مصلح پاداش عنايت مي‌كند. ـ [وَآتُوا الْيَتَامَى أَمْوَالَهُمْ وَلَا تَتَبَدَّلُوا الْخَبِيثَ بِالطَّيِّبِ وَلَا تَأْكُلُوا أَمْوَالَهُمْ إِلَى أَمْوَالِكُمْ إِنَّهُ كَانَ حُوبًا كَبِيرًا] (نساء:2)؛ و به يتيمان اموالشان را بدهيد و [اموال] ناپاك (حرام) را جايگزين [اموال] پاك (حلال) مكنيد. و اموال آنها را [افزوده] به اموال خود مخوريد، به‌راستى كه آن گناهى بزرگ است. علامه مفتي محمّدشفيع عثمانی، رحمه‌الله، در تشريح اين آيه مي‌نويسد: مسئوليت سرپرست يتيم تنها اين نيست كه مال يتيم را  نخورد يا ضايع نكند، بلكه يكي از وظايف او اين نيز هست كه از اموال يتيم تا آن زمان ‌كه خودش بتواند از عهدة حفاظت اموال برآيد، نگهداري كند. و در جملة [وَلَا تَتَبَدَّلُوا الْخَبِيثَ بِالطَّيِّبِ] خداوند مي‌فرمايد: جنس نا‌مرغوب را جايگزين جنس مرغوب نكنيد. برخي چنين مي‌كردند كه هنگام ثبت اموال يتيمان اگر مال مرغوبي در آنها مي‌ديدند، آن را بر‌مي‌داشتند و مال غير‌مرغوب خود را جايگزينش مي‌كردند. مثلاً گوسفند بيمار و لاغر خود را با گوسفند سالم و فربة يتيم عوض مي‌كردند. و چون اين نيز خيانت در مال يتيم به‌حساب مي‌آيد و امكان دارد كسي چنين پندارد كه من مال يتيم را برنداشته‌ام بلكه آن را عوض كرده‌ام، لذا قرآن كريم به صراحت از اين كار باز مي‌دارد.(عثماني، معارف‌القرآن:3/346) ـ [وَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تُقْسِطُوا فِي الْيَتَامَى فَانْكِحُوا مَا طَابَ لَكُمْ مِنَ النِّسَاءِ مَثْنَى وَثُلَاثَ وَرُبَاعَ فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تَعْدِلُوا فَوَاحِدَةً أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ ذَلِكَ أَدْنَى أَلَّا تَعُولُوا] (نساء:3)؛ و اگر می‌ترسيد كه در حقّ دختران يتيم [در صورت ازدواج با آنها] نمى‌توانيد به عدل و انصاف رفتار كنيد، پس آنچه از ساير زنان شما را پسند افتد، دو زن و [يا] سه زن و [يا] چهار زن را به زنى گيريد. پس اگر بترسيد كه [باز] نمى‌توانيد به عدل و انصاف رفتار كنيد؛ پس به يك زن يا به ملك يمين خود (کنیزی که متعلق به شماست) اكتفا كنيد. و اين به آن‌كه ستم نكنيد نزديك‌تر است.» در صحیح بخاري، به روایت از حضرت عائشه، رضي‌الله‌عنها، آمده است که  اين آيه دربارة دختر يتيمي است كه پسرعمویش قیّم و سرپرست او است و برای او از پدرش مال و سرمایة خوبی به ارث مانده و او از جمال و زیبایی نیز برخوردار است. پسرعمو اراده مي‌كند پس از رسیدن دخترعمو به بلوغ، بدون رعايت عدالت در پرداخت مهرالمثل، با او ازدواج كند و اموالش را نیز در تصرف خود نگه دارد. اگر این دختر جمال و زیبایی هم نمی‌داشت به‌خاطر مالش با مهریة بسیار کمی با او ازدواج می‌کرد ولی همچون یک همسر محبوب با او رفتار و زندگی نمی‌کرد. این آیه به چنین کسانی حکم می‌کند که اگر می‌دانید که با دختران یتیم نمی‌توانید به انصاف و عدالت زندگی کنید از ازدواج با آنان صرف‌نظر کنید و با زنان دیگری که خداوند آنها را برای شما حلال کرده است ازدواج کنید.(عثمانی، آسان ترجمة قرآن:1/247) ـ [وَابْتَلُوا الْيَتَامَى حَتَّى إِذَا بَلَغُوا النِّكَاحَ فَإِنْ آنَسْتُمْ مِنْهُمْ رُشْدًا فَادْفَعُوا إِلَيْهِمْ أَمْوَالَهُمْ وَلَا تَأْكُلُوهَا إِسْرَافًا وَبِدَارًا أَنْ يَكْبَرُوا وَمَنْ كَانَ غَنِيًّا فَلْيَسْتَعْفِفْ وَمَنْ كَانَ فَقِيرًا فَلْيَأْكُلْ بِالمَعْرُوفِ فَإِذَا دَفَعْتُمْ إِلَيْهِمْ أَمْوَالَهُمْ فَأَشْهِدُوا عَلَيْهِمْ وَكَفَى بِالله حَسِيبًا] (نساء:6)؛ و يتيمان را بيازماييد تا وقتى كه به [سنّ] ازدواج رسند، پس اگر از آنان حسن تدبير يافتيد، اموالشان را به آنان برگردانيد و آن را [از بيم] آن‌كه بزرگ شوند به اسراف و شتاب مخوريد و هر كس كه توانگر باشد بايد كه خويشتن‌دارى كند و هر كس كه فقير باشد بايد به‌طرز شايسته بخورد. آن‌گاه چون اموالشان را به آنان بازگردانديد، بر آنان گواه گيريد. و خداوند به‌عنوان حسابرس بس است.» مفتي محمّدشفيع عثمانی در تفسير اين آيه مي‌نويسد: كودكان به لحاظ رشد طبيعي و عقلاني به سه دسته تقسيم مي‌شوند: 1. قبل از بلوغ؛ 2. بعد از بلوغ؛ 3. بعد از درك و فهم. به اولياي كودكان دستور رسيده است كه پيش از بلوغ كودكان در تعليم و تربيت آنان بكوشند و براي ‌آزمايش هوش آنان، معاملات و خريدوفروش‌های جزئی را به آنها بسپارند. همين است تفسير آية «و ابتلوا اليتمي»، و از اين آيه امام اعظم ابوحنيفه، رحمه‌الله، اين مسئله را استنباط كرده است كه اگر كودكي نابالغ به اجازة ولي خويش خريدوفروش كند، معاملة او درست و صحيح است. دستور دوم آن است ‌كه هرگاه آنان به سن بلوغ و تكليف رسيدند، آنان را بيازماييد. اگر به اين نتيجه رسيديد كه آنان سود و زيان خود را تشخيص مي‌دهند و به‌خوبي مي‌توانند دادوستد كنند پس اموال‌شان را به آنها تحويل دهيد. در اين آيات اولياي يتيم از دو چيز منع شده‌اند: 1. در اموال يتيمان اسراف نكنند، يعني بيش از نياز مصرف نكنند؛ 2. اموال يتيمان را بدون نياز تنها به اين خاطر مصرف ‌نكنند كه بعد از بالغ شدن يتيمان، اوليا فرصت استفاده از اموال آنها را از دست مي‌دهند.(عثماني، معارف‌القرآن:3/375) ـ [إِنَّ الَّذِينَ يَأْكُلُونَ أَمْوَالَ الْيَتَامَى ظُلْمًا إِنَّمَا يَأْكُلُونَ فِي بُطُونِهِمْ نَارًا وَسَيَصْلَوْنَ سَعِيرًا] (نساء:10)؛ بى‌گمان آنان كه اموال يتيمان را از روى ستم مى‌خورند، جز اين نيست كه در شكمشان آتش [فرو مى‌برند و] مى‌خورند، و به آتشى برافروخته، درآيند.»  مولانا محمّدادريس كاندهلوي، رحمه‌الله، در ذيل آية مذكور مي‌نويسد: چون اين افراد اموال ايتام را در زندگي دنيا به‌ناحق مي‌خوردند، كيفر آنان آتش جهنم است. و اين‌گونه افراد در حالي‌ از قبر برمي‌خيزند كه شعله‌هاي آتشين از دهان، گوش‌ها و چشمان آنان زبانه مي‌زند و كسي كه اين افراد را مشاهده مي‌كند، مي‌شناسد كه اينان اموال يتيم را به‌ناحق در دنيا خورده‌اند.(كاندهلوي، معارف‌القرآن:2/148) ـ [وَ بِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا وَ بِذِي الْقُرْبَى وَ الْيَتَامَى وَ المَسَاكِينِ] (نسا:36)؛ و به پدر و مادر نیکی کنید و نیز به یتیمان و فقیران.» ضمن خدمت و رفتار نيكو با والدين و خویشاوندان، با يتيمان نيز بايد رفتار نيكو داشت و با آنها مهر ورزيد و حقوقشان را رعايت و امورشان را به گونة درست و نيكو سرپرستي كرد؛ زيرا سود‌آوري براي يتيمان قلب‌هاي آنها را نرم مي‌سازد و انسان را به خداي تعالي نزديك مي‌كند. (قرني، تفسير ميسّر: 183) ـ [وَيَسْتَفْتُونَكَ فِي النِّسَاءِ قُلِ الله يُفْتِيكُمْ فِيهِنَّ وَمَا يُتْلَى عَلَيْكُمْ فِي الْكِتَابِ فِي يَتَامَى النِّسَاءِ اللَّاتِي لَا تُؤْتُونَهُنَّ مَا كُتِبَ لَهُنَّ وَتَرْغَبُونَ أَنْ تَنْكِحُوهُنَّ وَالْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الْوِلْدَانِ وَأَنْ تَقُومُوا لِلْيَتَامَى بِالْقِسْطِ وَمَا تَفْعَلُوا مِنْ خَيْرٍ فَإِنَّ الله كَانَ بِهِ عَلِيمًا] (نساء:127)؛ و [ای پیغمبر!] مردم از تو دربارة [حقوق و مسائل] زنان از فتوا و حکم شریعت سؤال مى‌کنند. بگو: خداوند در مورد آنان به شما فتوا مى‌دهد. و آیاتی که از این کتاب بر شما خوانده مى‌شود [بیان می‌کند حکم شرعی را] دربارة زنان يتيمى كه به آنان نمى‌دهيد آنچه را كه براى آنان مقرر شده است و مى‌خواهيد كه با آنان ازدواج كنيد. و [نيز] دربارة كودكان ناتوان [حکم شرعی را بیان می‌کنیم] و [تأکید می‌کنیم بر] این‌كه با يتيمان به عدالت رفتار كنيد. و هر كار نيكى كه انجام مى‌دهيد، خداوند به آن داناست.» در تفسير اين آيه از ابن‌عباس، رضي‌الله‌عنه، ذكر شده است: چه‌بسا در جاهليت دخترك يتيمي در خانة مردی مي‌زيست، و او [بر اساس یک رسم جاهلی] جامه‌اش را بر او مي‌انداخت. وقتي به چنين كاري دست مي‌زد، ديگر كسي نمي‌توانست به خواستگاری چنین دختری برود و با او ازدواج كند. اگر این  دختر زيبا بود و آن مرد فريفته‌اش مي‌شد، با او ازدواج ‌مي‌كرد، و تركه و دارايي دختر را مالک مي‌شد. و اگر زيبا نبود تا آخر عمر نمي‌گذاشت هیچ مردي به خواستگاري او بيايد و با وي ازدواج كند! هنگامي‌‌كه دختر مي‌مرد، تركة او را به ارث مي‌برد. خداوند چنين كاري را حرام و از انجام آن نهي كرد.(ابن‌كثير) ـ [وَلَا تَقْرَبُوا مَالَ الْيَتِيمِ إِلَّا بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ حَتَّى يَبْلُغَ أَشُدَّهُ] (انعام:152. اسرا:34)؛ و به مال يتيم، جز به نیکوترین شيوه، نزديك نشويد، تا آن‌كه او به سن رشد برسد.» شیخ محمّدعلي صابوني ذيل اين آيه مي‌نويسد: نيكوترين شيوه اين است كه بايد از مال و سرماية او حفاظت و آن را سودآور كند تا آن زمان كه به سن رشد برسد و بتواند از مالش درست استفاده كند.(صابوني، صفوة‌التفاسير:2/620) ـ [وَيُطْعِمُونَ الطَّعَامَ عَلَى حُبِّهِ مِسْكِينًا وَيَتِيمًا وَأَسِيرًا] (انسان:8)؛ و غذا[ی خود] را، با آن‌که به آن احتیاج و علاقه دارند، به فقیر و يتيم و اسير مى‌بخشند.» با وجود اين‌كه خود به خوراك و غذا نيازمندند، امّا با طيب‌خاطر و دلي پر‌مهرومحبت و با عشق به خداوند آن را به مستمندان، يتيمان، بي‌سرپرستان و اسيران تقديم مي‌دارند و آنان را بر خود ترجيح مي‌دهند. واژة طعام در آيه به اين دليل ذكر  شده است كه طعام ماية حيات و بقاي وجود آدمي و احساني فراموش نشدني است.(حسيني، تفسير فرقان: 3/2797) ـ [كَلَّا بَلْ لَاتُكْرِمُونَ الْيَتِيمَ] (فجر:17)؛ چنين نيست. بلكه يتيم را گرامى نمى‌داريد.» ـ [أَوْ إِطْعَامٌ فِي يَوْمٍ ذِي مَسْغَبَةٍ يَتِيمًا ذَا مَقْرَبَةٍ] (بلد:14ـ15)؛ يا غذا دادن در روز گرسنگى يتيم خويشاوند را.» غذا دادن به يتيم خويشاوند دو ثواب دارد؛ يكي سير كردن شكم گرسنه، دوم اداي حق خويشاوندي.(عثماني، معارف‌القرآن:14/525) ـ [أَرَأَيْتَ الَّذِي يُكَذِّبُ بِالدِّينِ فَذَلِكَ الَّذِي يَدُعُّ الْيَتِيمَ] (ماعون:1ـ2)؛ آيا دیده‌ای آن‌که روز جزا را انکار می‌کند؟ او همان است كه يتيم را [با اهانت از خود] مى‌راند

 

 یتیم و یتیم‌پروری در آینه روایات

 ـ «عن أبي‌هريرة قال، قال رسول‌الله، صلّي‌الله‌‌عليه‌وسلّم، كافل اليتيم له و لغيره، أنا و هو كهاتين في الجنة. و أشار مالك بالسّبابة و الوسطي (صحيح مسلم)؛ ابوهريره، رضی‌الله‌عنه، روايت می‌کند كه رسول‌خدا، صلّي‌الله‌‌عليه‌وسلّم، فرمود: من و كسي كه يتيم خود و ديگري را سرپرستي و كفالت كند، در بهشت مانند اين‌ دو [انگشت به هم نزديك] خواهيم بود. راوي حديث به انگشت شهادت و انگشت وسطي اشاره كرد.» ـ «عن أبي‌هريرة قال، قال رسول‌الله،‌ صلّي‌الله‌‌عليه‌وسلّم، خير بيت في‌ المسلمين بيت له يتيم يحسن إليه و شرّ بيت في ‌المسلمين بيت فيه يتيم يساء إليه (صحيح بخاري)؛ از ابوهريره روايت است كه رسو‌ل‌اكرم، صلّي‌الله‌‌عليه‌وسلّم، فرمود: بهترین خانه در میان مسلمانان، خانه‌اي است كه در آن يتيمي باشد و با وي به‌خوبي رفتار شود؛ و بدترين خانه در میان مسلمانان، خانه‌اي است كه در آن يتيمي باشد و با وي بدرفتاري شود.» ـ «عن ابن‌عباس أنّ النبي،‌ صلّي‌الله‌‌عليه‌وسلّم، قال: من قبض يتيماً بين المسلمين الي طعامه و شرابه، أدخله الله الجنّة، البتة إلا أن يعمل ذنباً لا يغفر له (ترمذي:1917)؛ از عبدالله‌بن‌عباس روايت است كه رسول‌الله، صلّي‌الله‌‌عليه‌وسلّم، فرمود: هر مسلماني ‌كه كفالت يتيمي را برعهده بگيرد و او را در خوردونوش خود شريك كند، خداوند متعال او را حتماً به بهشت مي‌برد، مگر‌ اين‌كه جرم نابخشنودني‌ای مرتكب شده باشد.» ـ «عن أبي‌امامة قال، قال رسول‌الله،‌‌ صلّي‌الله‌‌عليه‌وسلّم، من مسح رأس يتيم لم‌يمسحه إلا لله كان له بكل شعرة يمر عليها يده حسنات و من أحسن إلي یتیمة أو يتيم عنده كنت أنا و هو في ‌الجنّة كهاتين و قرن بين أصبعيه ‍(مسند احمد: 22809)؛ از ابوامامه روايت است كه رسول‌اكرم،‌ صلّي‌الله‌‌عليه‌وسلّم، فرمود: هر كس بر سر يتيمي فقط براي رضاي الله دست نوازش بكشد، به اندازة موهايي كه لمس مي‌كند به او نيكي مي‌رسد و هر كس با پسر يا دختر يتيمي كه در نزد او هست، به‌خوبی رفتار كند، من و او در بهشت مانند اين دو انگشت [به هم نزديك] خواهيم بود، و آن‌حضرت دو انگشت خود را نزديك هم قرار داد.» ـ «عن أبي‌هريرة أن رجلاً شكا إلي النبي‌، صلّي‌الله‌‌عليه‌وسلّم، قسوة قلبه قال أمسح رأس اليتيم و أطعم المسكين (مسند احمد:9255)؛ از ابوهريره روايت است كه شخصي به محضر رسول‌اكرم، ‌صلّي‌الله‌عليه‌وسلّم، از قساوت قلبي خود شكايت كرد، آن‌حضرت فرمود: بر سر يتيم دست بكش و مساكين را اطعام کن.» ـ «عن أبي‌شريح قال، قال النبي، ‌صلّي‌الله‌عليه‌وسلّم، اللهم إنّي أحرّج حق الضعيفين: اليتيم و المرأة (رياض‌الصالحين:209)؛ نبی کریم‌، صلّي‌الله‌عليه‌وسلّم، فرمود: بار خدايا! من  از تضییع حق دو ضعيف، یعنی یتیم و زن، منع و آن را حرام مي‌كنم.» عطار نیشابوری نیز در پاسداشت خاطر یتیمان می‌سراید: خــــاطر ايــــتام را درياب نيز/ تا تـو را پيـوسته حق دارد عـزيز/ چون شود گريان يتيمي ناگــهان/ عرش حق در جنبش آيد آن زمان/ چون يــتيمي را كسي گريان كند/ مالك انـــدر دوزخش بريان كند/ آن‌كــه خــنداند يتيم خــسته را/ بـــازيابد جنّت در بســته را 

منبع:نشریه ندای اسلام

نویسنده:واحدبخش یارمحمدزهی

درباره ی سـلیمی

نویسنده و مترجم

مطلب پیشنهادی

احسنت به مدیریت خردمندانه ترکیه در مقابله با کرونا

✍ دکتر داریوش ارک، ایرانی مقیم آنکارا احسنت به مدیریت خردمندانه ترکیه در مقابله با …

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *